HiN - Humboldt im Netz

______________________________________________________

Krzysztof Zielnica

Karolina Jaenisch-Pavlova, Adam Mickiewicz und
Alexander von Humboldt. Ein Beitrag zu den deutsch-russisch-polnischen
Literaturbeziehungen des 19. Jahrhunderts

Zusammenfassung

Auf seinen Reisen traf Alexander von Humboldt wiederholt Personen, die später die zufällige Begegnung oder eine flüchtige Bekanntschaft mit ihm für ihren sozialen bzw. gesellschaftlichen Aufstieg zu nutzen versuchten. So war es auch mit Karolina Jaenisch (1810-1893), der späteren K. Karlovna Pavlova, der Tochter eines in Russland ansässigen deutschen Hochschullehrers. Humboldt begegnete ihr 1829 in Moskau bei einer Soiree, und er soll sie zu weiterem literarischen (dichterischen) Schaffen ermuntern haben. Humboldt nahm damals ein Bruchstück des von ihr aus dem Polnischen ins Deutsche übersetzten Poems „Konrad Wallenrod“ von Adam Mickiewicz, dem späteren polnischen prince des poètes, mit, und übergab es Goethe. Zu jener Zeit war Karolina sehr eng mit Mickiewicz befreundet und beteuerte ihm in Briefen ihre grenzlose und ewige Liebe. Mickiewicz war aber fest entschlossen, Russland für immer zu verlassen. Das tat er 1829. In ihrem Sonett „An Alexander von Humboldt“ drückte sie, nach Meinung von Literaturkritikern, ihren unstillbaren Schmerz über den Verlust des geliebten Mickiewicz aus. Humboldt traf Karolina noch einmal 30 Jahre später in Berlin.

Streszczenie

W czasie swoich podróży i ekspedycji spotykał Alexander von Humboldt nierzadko osoby, które potem już samo przelotne z nim spotkanie próbowały wykorzystać ponad miarę dla podniesienia swej pozycji społecznej czy towarzyskiej. Tak miała się rzecz z Karoliną Jaenisch (1810-1893), młodzieńczą sympatią Adama Mickiewicza w czasie jego zesłania w Rosji w roku 1829. W tym samym roku 60-letni wówczas Humboldt odbywał wielomiesięczną, syberyjsko-azjatycką, ekspedycję przyrodniczą. W pewnym salonie artystycznym w Moskwie spotkał wówczas niezwykle uzdolnioną językowo, a także literacko i artystycznie, Karolinę Jaenisch, córkę osiadłego w Rosji niemieckiego profesora fizyki. W pamiętniku 20-letniej zaledwie poetki Humboldt wpisać miał bardzo pochlebne dla niej słowa, które były potem źródłem powszechnie okazywanej przez nią dumy i ambicji. Wszakże jedynym obiektem bezgranicznego uczucia i uwielbienia był dla Karoliny, aż po kres jej długiego życia, Adam Mickiewicz. Młody poeta nie wyobrażał sobie jednak dalszej egzystencji, a zwłaszcza swobodnej twórczości w niewolniczym i zacofanym cywilizacyjnie kraju, jakim była Rosja, którą postanowił czym prędzej na zawsze opuścić i co mu się też szczęśliwie udało, ku rozpaczy zadurzonej w nim bez pamięci młodej Niemki. Jej sonet „Do Alexandra von Humboldta” wyraża, zdaniem krytyków, nieukojony ból poetki po utracie ukochanego Adama. Humboldt spotkał Karolinę Jaenisch raz jeszcze, po trzydziestu latach, w Berlinie i powitał ją, tak jak tylko on to potrafił: „Łaskawa Pani, przyzna Pani, że byłem dla Niej łaskawy. Ktoś inny na moim miejscu dawno by już umarł.”

 

* * *

 

Inhalt

 

  1. Einführung

  2. Karolina Jaenisch – die von Humboldt bewunderte Dichterin

  3. In vornehmen Kreisen aufgewachsen

  4. Mit Adam Mickiewicz verlobt

  5. Humboldt in St. Petersburg

  6. Ein Loblied auf Humboldt

  7. Begegnung nach 30 Jahren

  8. Gefördert durch Aleksej Tolstoj

 

* * *

 

Über den Autor

Krzysztof Zielnica, geboren 1936 in Wijewo (Polen), studierte allgemeine Ethnologie an der Universität Wrocław (Breslau), promovierte dort 1973 über afrikanische Ethnosoziologie; zwei Bücher über das Ewevolk in Ghana, Togo und Dahomey, darunter Bibliographie der Ewe in Westafrika (Wien 1976); beschäftigt in der Polnischen Akademie der Wissenschaften und an der Universität Wrocław (Breslau); 1980/81 Fellow am Wissenschaftskolleg zu Berlin (Institute for Advanced Study Berlin); Stipendiat der Alexander von Humboldt-Stiftung (mehrmals); Zahlreiche Publikationen zu Alexander von Humboldt, darunter „Alexander von Humboldt in der polnischen Literatur“ (Berlin: Dietrich Reimer Verlag 1989) und „Polonica bei Alexander von Humboldt. Ein Beitrag zu den deutsch-polnischen Wissenschaftsbeziehungen in der ersten Hälfte des 19.Jahrhunderts (Berlin: Akademie Verlag 2004). Dieser Band wurde 2005 mit dem Preis ausgezeichnet.

______________________________________________________

<< A. Zemtsov  |  Übersicht  |  nächste Seite >>